سرمايهء توانگرى بخشودند . . . يك‌دو نوبت به منزل حكماى مزبور تشريف ارزانى فرموده صحبت داشتند و يك‌دو نوبت درويش مجنون و همچنين ملا رجب على و درويش محمد صالح را طلب داشته ، از خاك برداشتند و در اوقاتى كه عزم صحبت درويشان مىنمودند ، حكم به احضار مجتهد الزمانى مولانا محمد محسن كاشى كه سالك طريقين و مست نشأتين است ، مىفرمودند و در مجلسى كه با درويشان افطار نمودند ، ملا محمد على مشهدى « 1 » نيز كه از واقفان اسرار و محرمان استار است ، به شرف مجالست سرافرازى يافت . » « 2 » همو در جاى ديگرى خبر « تشريف بردن اعلى حضرت جهان‌بانى به منزل ملا رجب على و بقعهء درويش صالح لنبانى » را آورده است . « 3 » همچنين خبر از بناى تكيهء فيض براى صوفيان داده ، محل آن را « باغ مرحوم محراب خان والد عالىجاه قورچىباشى كه بر كنار رود زنده‌رود واقع » است ، اختصاص داد تا صوفيان « حين ذكر و وجد و حال ، در اصل گنبد اجتماع نمايند » . « 4 » گويا اين تكيه در زمان شاه سلطان حسين ، ويران گرديده ، درويشان آن ، از اصفهان آواره شدند . « 5 » به جز كتاب حديقة الشيعة كه منسوب به مقدس اردبيلى است ، و دربارهء نسبت آن به وى - يا دست‌كم بخش رد تصوف آن - از قرن يازدهم تا كنون چون و چراى فراوان بوده است ، « 6 » از قرن دهم موضع رسمى ضد صوفى كه به صورت يك كتاب يا بخش مهمى از يك كتاب بر جاى مانده باشد ، تا كنون معرفى نشده است . در برابر ، جريان ديگرى در اين دوره ، به انتقاد از تصوف مىپردازد كه به نظر ما ، به رغم علاقه‌اش به تصوف ، درآمد حركت‌هاى ضد صوفيانهء دورهء اخير صفوى است . بنا بر اين پيش از اين كه اين خط ، يعنى خط ضد تصوف دنبال شود ، لازم است اين حركت جديد را كه مربوط به نيمهء نخست قرن يازدهم است ، مورد بررسى قرار دهيم . حركت يادشده ، چنين است كه جمعى از عالمان عارف مسلك دورهء ميانى صفوى ،

--> ( 1 ) . به احتمال ، وى همان است كه در مشهد گفته بود كه فيض كاشانى مجلس سماع دارد ؛ و فيض در پاسخ كسى كه در اين باره از وى پرسش كرده بود ، نامه‌اى نگاشت . در بحث « فيض و تصوف » در اين باره سخن گفته‌ايم . ( 2 ) . وحيد قزوينى ، عباس‌نامه ، ص 255 ( 3 ) . همان ، ص 321 ( 4 ) . همان ، ص 256 ( 5 ) . نصف جهان در تعريف اصفهان ، ص 183 به نقل از : كيانى ، همان ، ص 264 ( 6 ) . شيخ حر در الاثنا عشرية ( ص 30 ، و نك : 51 ) دربارهء تشكيك در انتساب اين كتاب مفصل بحث كرده و كوشيده است تا نسبت آن را به مقدس اردبيلى ثابت كند . و نيز بنگريد : تدين ، مهدى ، حديقة الشيعة يا كاشف الحق ، مجله معارف ، سال دوم ، شماره 3 ، صص 105 - 122 . و مقدمهء چاپ جديد حديقة الشيعة ، صص 32 - 63 ( به كوشش صادق حسن‌زاده ، قم ، انصاريان ، 1377 )